jzyr. 'Milli Muharip Uçak' üretimi kapsamında TAİ ve Türk Hava Kuvvetleri arasında ilk olarak 2011 yılında başlatılan çalışmalarda yeni bir aşamaya gelindi. Uçağın tek motorlu mu yoksa çift motorlu mu olacağı tartışma konusuydu. Daha uzun menzilli uçuş ve daha fazla silah yükü ile uçabilmesi açısından sonunda çift moturlu FX-1 modeli konsept üzerinde uzlaşmaya varıldığı ortaya çıktı. TAİ'nin yaptığı bir sunumda hedefleri ile birlikte anlatılan Milli Muharip Uçağı'nın son konsepti hizmete özel belgeler üzerinde de şekli ile belirtildi. "ALLAH'IN İZNİYLE YERLİ OTOMOBİLİ BOĞDURMAYACAĞIZ" 2023'te ilk uçuşTAİ'nin Milli Savaş Uçağı'nın ilk uçuşu ve projenin sonraki hedef safhalarını belirlediği sunumda FX-1 uçağı için 2013 ile 2023 yılları arası sistem geliştirme ve gösterim hedeflerinde tamamlanacağı belirtiliyor. Bu yıllar arasında konsept kararının verileceği ve 2023'ye kadar da teknolojik gelişimin sağlanacağı vurgulanıyor. Uçağın 2023'te ilk kez Türkiye semalarında uçması hedefleniyor. TAMAMEN YERLİ SİLAHLARIMIZ Testler iki yıl sürecek TAİ'nin gelişim safhalarına göre yaptığı planlamalara göre, FX-1 ilk kez uçtuktan sonra iki yıllık süreçte, yani 2025 yılına kadar test aşamalarından geçirilecek. Uçağın bu süre içerisinde manevra kalibiliyetlerine ve o günki füze ve hedef ve radar sistemlerine göre donanımları güncellenecek. Uçağın radar ve silah hedef sistemlerinin de tamamen milli olması planlanıyor. YERLİ OTOMOBİLE SİPARİŞ YAĞIYOR Milli Muharip uçağın test aşamasını geçmesinin ardından 2025 ile 2035 yılları arasında üretim bandına alınarak seri üretime geçilmesi planlanıyor. On yıllık süreç TAİ'nin planlamalarında üretim ve envantere giriş olarak planlandı. Seri üretime geçilen uçağın sonraki yıllarda 30 yıllık bir süreçte harekat ve destek açısından güçlendirilmesi bekleniyor. F-16'ların yerini alacak İnsansız Hava Aracı ANKA, eğitim uçağı Hürkuş derken Türkiye'nin gelecek 10 yıldaki en önemli havacılık projesi 'Milli Muharip Uçak' olacak. Bu uçağın, Hava Kuvvetleri'nde 1988'den bu yana kullanılan F-16'ların yerini alması planlanıyor. Radara yakalanmayacak olan uçağın tasarımında bu nedenle silahların gövde içinde taşınması tercih edildi. Çin'in J-14'üne benziyor Teknoloji ve tasarım alanında SaaB firmasından da destek alınan Milli Savaş Uçağı'nın çizf motorlu konseptinin Çin'in ürettiği J-14 uçağı ile benzerliği dikkat çekti. TAİ'nin ana konsept üzerinde belirlenen FX-1 modeli üzerinde bazı eklemeler ve çıkartmalar yapacağı ve milli savaş uçağının konseptinin son halinin verileceği belirtildi. Çitf motorlu uçağın üretim aşamasında da motor üretimi alanında Çin'den de destek alınmasının gündemde olduğu belirtildi. Vatan Savunma Sanayi Müsteşarı Prof. İsmail Demir, geleceğin yerli ve milli’ savaş uçağı FX’i anlattı. Demir “F-16’lardan ders aldık. Geç kaldık ama uçak yapmayı öğreneceğiz” dedi. Haber Giriş Tarihi 0926 Savunma Sanayi Müsteşarı Prof. İsmail Demir, Türkiye'nin 'yerli ve milli' olarak yapacağı geleceğin savaş uçağı projesi FX'i ve teknoloji destekçisi İngiliz BAE Systems'le yürütülen görüşmeleri anlattı F16'DAN DERS ALDIK Star gazetesinden Mustafa Kartoğlu'nun haberine şöyle; Hava Kuvvetleri'nin F16'lardan sonra kullanacağı bir uçağa ihtiyacımız vardı. F35'ler bombardıman uçağı, savaş uçağının yerini tutmuyor. F16'lar gibi hazır satın almayalım dedik. Çünkü F16'lardan bir ders aldık; uçaklara yeni bir silah eklemek, sistemlerine yeni bir görev yüklemek istediğinizde yapamıyorsunuz, üretici firma size bu izniistediği kadar veriyor ve siz razı olmak zorundasınız! Aslında şu an F35 projesinde de bundan dolayı kaygılıyız. Ayrıca F16'lar 2030'da emekli olacak. Bakım, onarım ve modernizasyon maliyetleri çok yüksek. FX PROJESİ YERLİ VE MİLLİ O yüzden 'yerli ve milli' bir savaş uçağı projesi başlattık. Biz 2030'ların savaş uçağını üreteceğiz. Kim hangi teknik desteği vermek isterse 'birlikte geliştirmeye' hazırız; hiçbir kısıtlama olmadan teknoloji paylaşımı ve geliştirmeye hazır olan gelsin dedik. İngiliz BAE Systems en iyi teklifi verdi, hazırlık çalışmalarına başladık. ALMANYA VE İSVEÇ DE POTADA Şu anda BAE Systems ve İngiltere hükümet yetkilileri ile 'sözleşme öncesi çalışmalar' yapıyoruz. Bize 'evet' dedikleri konuların ne kadar 'evet' olduğunu göreceğiz. İhaleye Alman ve İsveç firmaları da katılmıştı. BAE Systems ile yürümezse, onlar yine potada olacak. DEVLET DÜZEYİNDE GÖRÜŞME Bu tür projeler stratejiktir, devletten devlete yapılacak işlerdir. Türkiye 'kiminle uzun süreli yol yürüyebiliriz' diye bakıyor. Bu siyasi bir karar. O yüzden bu son görüşmemizde de İngiltere tarafında bakanlar, müsteşarlar vardı. Bu 'devlet olarak bu işin arkasındayız' mesajıdır. TÜRKİYE NE İSTİYOR Maksimum bilgi, teknoloji transferi sağlayacak bir katılım istiyoruz. Bizden hiçbir teknolojik bilgi saklanmayacak. 'Biz uçağı donattık, programları yükledik, alın kullanın' dönemi artık bitti. O programların tüm kodları bize açık olacak, istediğimiz değişikliği, geliştirmeyi yapabileceğiz, istediğimiz yeni silahı sisteme entegre edebileceğiz. MÜHENDİS VE UZMAN DA YETİŞECEK Bizim en önemli eksiğimiz, bizzat uçak yapımında bulunmuş uzman eksikliği. Bu okulla, doktorayla öğrenilmiyor. Bilimsel bilgi ve teknoloji üretimi ve transferi doktora düzeyinde sağlanıyor. Ancak fabrikaya girdiğinizde 'uzman'a ihtiyacınız var. Bu nedenle BAE Systems'ten şunu istiyoruz Uçağın aerodinamik tasarımında, gövde ve motor imalatında, iç elektrifikasyon ve elektronik donanımında, savaş ve iletişim sistemlerinde, tüm yazılımlarında, uçuş testlerinde Türk uzmanlar, mühendisler ve bilim adamları da görev yapacak, öğrenecekler. 2019'DA TASARIM, 2023'TE UÇUŞ Uçağın tasarımı ve gelecekte üretimi Türkiye'de yapılacak; BAE Systems bütün aşamalarda deneyimini ve teknolojisini aktaracak. İlk faz 2019 sonunda tamamlanacak. Uçağın aerodinamik tasarımı, elektrik ve elektronik iç donanımı; uçuş, silah ve iletişim sistemleri ile imalat bilgilerine ilişkin tüm hesaplamaların yüzde 80'i bitmiş olacak. Bu süreçte Türk mühendis, yazılımcı ve uzmanları da bütün bu aşamaları öğrenmiş olacaklar. 2023'te ilk prototip ortaya çıkacak. Rüzgar tünelini de Türkiye'de yapacağız. İngiltere'deki devlet tesislerini ve özel tesisleri de 'kısıtsız' kullanacağız. ​ İNGİLTERE'NİN DE İHTİYACI VAR İngiltere'nin de gelecek nesil bir savaş uçağına ihtiyacı var. Şu an geliştirdikleri Eurofighter Typhoon uçağı 2030'da emekli olacaktı, 2040'a uzattılar. Ancak 2020'den sonra modernize edilmesi gerekecek. İşte FX'i yaparsak, onun tüm sistemlerini Typhoon'da kullanabilecekler. İHRACAT LİSANSI ENGEL OLMAMALI İngiltere'nin 'ihracat lisansı' en önemli konu. 'Böyle başlayalım, kervan yolda düzülür' yaklaşımını kabul etmiyoruz. 'Hiçbir kısıtlama olmayacak' sözünü duymak istiyoruz, ihracat lisansları dahil. Bir noktada bazı bilgileri paylaşmak istemeyebilirler, biz de orada bırakırız. En son 'minimum kısıtlama' dediler, kabul etmedik. Sıfır kısıtlamayı kabul ederlerse olur, etmezlerse diğer şirketlerle konuşuruz; olmadı kendimiz yaparız. ZARAR RİSKİNİ KALDIRAN SÜREÇ YÖNETİMİ FX projesinin maliyeti tahmini 6-7 milyar dolar. Ancak bu tip projelerde süreç içinde maliyetler çok artabiliyor. Örneğin ABD'nin F-35'te hesabı çok şaştı ve 50 milyar dolara çıktı. Biz böyle bir riske giremeyiz. Bir aşamada işler tıkanır ve yola devam edemezsek, hem harcadığımızın bir karşılığını almış olacağız, hem de bütün maliyeti riske atmamış olacağız. TEKNOLOJİDEN ÖNCE İNANÇ VE YÜREK LAZIM Savunma Sanayi Müsteşarı Prof. İsmail Demir "Savunma sanayiinde de önümüzde yerli ve milli İHA'ları geliştiren Baykar örneği var. Baykar bu yola çıktığında 'yapamaz' denilmişti. Ama tüm oynar parçaların motorları da dahil yüzde yüz yerli İHA'yı yapmayı başardı. Yazılım mühendisliğini yapan şirket ortağı Selçuk Bayraktar, ilk İHA'yı bize teslim etmeden önce Batman'daki üste üç ay hangarda yatıp kalktı. Tüm testleri kendisi yaptı ve bize teslim ettiler. Bu İHA'lardan 6'sı havada görev başında. 6'sı da yakında teslim edilecek" dedi. Demir "Silahlı İHA'yı da yaptılar, bomba ve füze testlerinde hedefleri başarıyla vurdu. Onların da teslimi bir iki aya kadar yapılır. Şimdi üzerinde 'yerli kamera' olanı geliştiriyoruz. Aselsan, titreşime duyarlı, yüksek çözünürlüklü kamera için çalışıyor. 25 yıl önce uçak tasarımı ve teknolojisine girmiş olsaydık, bugün başını gözünü yara yara da olsa bir yere gelmiş olurduk. En azından uçak yapabilen bir ekibimiz olurdu. Gelecek 30-50 yılın teknolojisi de bugün geliştiriliyor. Ve bu sürecin içinde olmazsak geleceği de kaybederiz. Bu insanları sadece maddi tatminle yüreklendiremezsiniz, bir milli hedefle manevi tatmin sağlayabiliriz. Üç ayını hangarda yatıp kalkarak geçiren genç bir mühendis bunu para için yapmıyor" diye konuştu. Yerli Savaş Uçağı T-FX Milli Savunma Bakanlığı Savunma Sanayi Müsteşarı Murad Bayar, Cumhuriyetin 100’üncü yılında yerli üretim Türk savaş uçaklarının F-16'ların yerine geçmesini hedefledikleri açıkladı. Uluslararası Havacılık ve Uzay Konferansı ICAP 2013, Harp Akademileri Komutanlığı'nda başladı. İki gün sürecek olan konferansın açılışında İngilizce bir sunum yapan Milli Savunma Bakanlığı Savunma Sanayi Müsteşarı Murad Bayar, Türkiye'nin havacılık ve uzay sanayisinin geleceğiyle ilgili projeleri YERİNEBasın mensuplarının, konferanstaki sunumuna yönelik sorularını da yanıtlayan Bayar, "Konferans sırasındaki sunumumda, biz F-16 uçaklarımızın yerini almak üzere yeni bir savaş uçağını şu anda kavramsal tasarımını yapıyoruz. Şu anda yaptığımız çalışma bu. Bu proje geçtiğimiz sene başladı. İki senelik bir fazda uçağın ön kavramsal tasarımını yapacağız. Bir kaç türevden geçtik ve şu anda bir tasarım olgunlaşmaya başladı. Buradaki hedefimiz şu; bu sene sonuna kadar bu kavramsal tasarıyı tamamlayıp, ondan sonra Savunma Sanayi İcra Komitemize bir proje teklif edeceğiz. Bu proje teklifi, uçağın geliştirilmesi için bir teklif olacak. Hedefimiz de şu, önümüzdeki 10 yıllık dönemde, yani Cumhuriyetimizin 100'üncü yılında ilk uçuşunu yapacak ve ondan sonrasında da kullanıma alınacak bir uçak. Bu bir savaş uçağı. F-16'ların yerine geçecek. Tabi biliyorsunuz, biz F-35'te de konsorsiyum ortağıyız. burada iki uçağın rolleri farklı olacak. Biri teknik bir tabir ama, hava-yer rollerinde, biri hava-hava rollerinde olacak. Dolayısıyla bizim geliştireceğimiz uçak F-16'nın yerine geçecek bir hava-hava uçağı olacak. Bunlar birbirlerini tamamlayacak uçaklar olacak" diye İSTİHBARAT İHTİYAÇLARI İÇİN KULLANILACAKBayar, Göktürk-2 Uydusu'nun Türk Silahlı Kuvvetleri'nin TSK kullanımına verildiği hatırlatılarak, TSK'nın uyduyu nasıl kullanacağı sorulunca, "Bunlar, dünyayı günde 14 kere gözlem uyduları. Bu uydular, fotoğraf çekiyorlar. TSK'nın istihbarat ihtiyaçları için kullanılacak. Dolayısıyla her geçişinde belli görevler veriliyor ve belli bölgelerden fotoğraf alması sağlanacak. Bu fotoğraflar da Hava Kuvvetlerimizin, Silahlı Kuvvetlerimizin harekat planlamasında kullanılacaklar. İlk görüntüler alınmaya başlandı" MOTORUNUN GELİŞTİRİLMESİ HEDEFLER ARASINDATürk tasarımı İnsansız Hava Aracı İHA ANKA'nın kapasitesinin geliştirilmesi konusundaki çalışmalar hakkında soru üzerine ise Bayar, uçağın 'turboprop' yani türbün motorlu, yüksek performanslı bir modelinin geliştirildiğine dikkat çekerek "Şu anda ANKA piston motorlu bir uçak, belli bir irtifa ve taşıma gücü var. Türbin motor demek, aslında bir jet motoru, çok daha yüksek irtifalara, yüksek süratlere ve yüksek taşıma güçlerine ulaşacak. Bugün ANKA tonluk bir uçak. Bu ANKA'nın, taaruzi ANKA diyelim, bir sonraki aşamasındaki uçağımız 4 tonluk bir uçak olacak ve onun da taşıma gücü, yetenekleri, sensörleri ona göre çok daha gelişmiş olacak. Bu, önümüzdeki dönemin önemli bir hedefi" diye konuştu. İlk yerli savaş uçağında son aşamaya gelindi... Türkiye'nin prestij projesi olan "FX/TX" kod adı verilen ilk yerli savaş uçağının ilk SSİK Savunma Sanayii İcra Komitesi toplantısında ele alınacağı ilgili iki yıldan beri yürütülen çalışmalar ve yapılabilirlik etüdü, SSİK'te Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Milli Savunma Bakanı İsmet Yılmaz ve Genelkurmay Başkanı Org. Necdet Özel'e sunulacak. Toplantıda, projenin sistem geliştirme ve gösterim safhasına geçiş kararının alınmasının planlandığı öğrenildi. 30 Mart yerel seçimleri nedeniyle bir ertelemeye gidilmemesi halinde SSİK'in önümüzdeki günlerde toplanması TASARIM SAFHASI TAMAMLANDIHava Kuvvetleri'nin 2020'li yıllardan sonra jet eğitim ve muharip uçak ihtiyacını milli imkanlar ile karşılamak amacıyla, 15 Aralık 2010 tarihli Savunma Sanayii İcra Komitesi SSİK'nin 545 sayılı kararı ile bir proje başlatıldı. Proje kapsamında, ihtiyaç makamı olan Hava Kuvvetleri Komutanlığı, tedarik makamı SSM ve ana yüklenici TUSAŞ çalışanları ilk defa Entegre Proje Yönetim Ofisi adı verilen bir yapı altında bir araya gerek konsept geliştirme ve kavramsal tasarım çalışmalarını sürdürdü. Bu aşamada Hava Kuvvetleri Komutanlığı, uçağın görev yapacağı 2030'lu yıllar ve ötesinin harekat ortamını düşünerek yapılabilir bir uçağın harekat isterlerini net olarak ortaya koydu. Çalışmanın ilk 13 ayı bu isterler dokümanının hazırlanması ile geçti. Projenin Konsept Geliştirme ve Ön Tasarım Safhası ise Eylül 2013 itibarı ile YAPILABİLİRLİK ETÜDÜ SONUÇLARI SUNULACAKIDEF-2013 esnasında halkımıza açıklanan üç konfigürasyon üzerinde tasarım çalışmaları yoğunlaştı. Bunlardan birincisi FX-1 versiyonu denilenF-18, Eurofighter, Rafale veya Mig-29'lardakine benzer çift motorlu bir uçak, diğeri FX-5 versiyonu denilen bunun tek motorlu bir konfigürasyonu ve sonuncusu ise FX-6 denilen yine tek motorlu ancak genellikle Avrupa uçak üreticilerinin kullandığı gibi delta kanat ve kanardlı konfigürasyon olarak ortaya çıktı. İki yıldan beri yürütülen çalışmaların ve yapılabilirlik etüdünün sonuçlarının bu yılın ilk SSİK toplantısında komite üyelerine sunulacağı öğrenildi. Bu toplantıda, projenin müteakip safhası olan Sistem Geliştirme ve Gösterim safhasına geçiş kararının alınması Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ.TAI ile Türk Hava Kuvvetleri 2011 yılından bugüne kadar yerli savaş uçağı konusunda sürekli toplantı halindeydiler. Savaş uçağının motorundan tekerine kadar en ince ayrıntılarının dahi konuşulduğu bu toplantılar sonucunda bu yıl yerli savaş uçağımızın nasıl olacağı kesinleşti. Adalet ve Kalkına Partisi hükümetinin özellikle üzerinde durduğu yerli üretim konusunda artık Türkiye, yüzde 100 yerli savaş uçağı FX-1’e kavuşuyor. Üç farklı konsept üzerine çalışmalarını sürdüren TAI ve Hava Kuvvetleri, yerli savaş uçağımız FX-1’in tek motor mu çift motor mu olacağı konusunda kararını verdi. Türkiye’nin yüzde 100 yerli savaş uçağı FX-1 çift motoruyla geliyor. TAİ, yerli savaş uçağı FX-1’i uçağın şeklinin yer aldığı özel belgelerle beraber özelliklerini anlattı. Sunumda FX-1 yerli savaş uçağının 3 önemli özelliğinin üzerinde duruldu. Bu özellikler Süpersonik bir hız Daha uzun bir uçuş menzili Daha fazla silah taşıma Ülkemizin 5. nesil savaş uçağı olmaya hazırlanan FX-1, üstün donanımı ile beraber 2023’te hazır hale gelecek. TAI’nın yaptığı tanıtımda ilk uçuşunu 2023’te gerçekleştirecek olan bu FX-1, 2025 yılına kadar sürekli olarak denenecek. Bu denemeler sırasında uçağın füze, hedef, radar ve manevra kabiliyetleri sürekli olarak test edilecek ve güncellenecek. Ayrıca TAI yetkilileri, FX-1’in radar ve silah hedeflerinin tamamen yerli olmasını planladıklarını belirtti. Hassas teknolojilerle üretilmesi planlanan FX-1 savaş uçağı radara yakalanmayacak. Bunun için TAI’nin gövde tasarımı başta olmak üzere birçok birleşene imza atmasının ardından ASELSAN’da devreye girdi. Avinyonik sistemlerle beraber Aktif Elektronik Taramalı Dizi Radarı “AESA” konusunda destek verecek. Çizilen proje gereği radar sinyallerine yakalanmayacak olan FX-1 savaş uçağında özel bir üretim boyasıyla kullanılacak. Bu özel boya sayesinde yerli savaş uçağımız radarlara yakalanmadan hareket edebilecek. Komplike kompozit malzemeden üretilen gövdesinde füzelerini ve yakıt tanklarını barındıracağı radar sistemleri bu silahları algılayamayacak. Bu özelliklerin tümü birleştiğinde FX-1 yerli savaş uçağımız tamamen görünmez olacak. Görünmezlik özelliği ile radarları rahatlıkla devre dışı bırakacak olan FX-1 yerli savaş uçağımıza ASELSAN’ın vereceği destek çok önemli. Uçağın burnuna yerleştirilecek olan gelişmiş yapay zekaya sahip AESA radarları, çevre kontrolü için oldukça güçlü yapıda. Aynı anda yüzlerce hedefi tespit edip diğer yandan da arazinin haritasını çıkarabiliyor. AESA teknolojisi bu kadar gelişmiş FX-1 savaş uçağımızı daha da mükemmel kılacak. 2025 yılında kullanıma hazır hale gelecek olan FX-1 yerli savaş uçağımızın şu ana kadarki her şeyi yerli. Tek üzerinde belirsizliğini koruyan konu ise motoru. Çift motor olarak üretilecek olan FX-1 savaş uçağının yerli motora sahip olması için TAI ve TUSAŞ Motor Sanayi TEI sürekli olarak çalışıyor. Böylece Türkiye, savaş uçağı motoruna da yerli üretimle ilk kez sahip olacak.

yerli savaş uçağı fx 1